Aguisín:Ainmfhocail Ghaeilge 5ú

Is baininscneach iad formhór na n-ainmfhocal sa chúigiú díochlaonadh; is firinscneach iad, áfach, ainmfhocail fhireanna teaghlaigh (m.s. athair), agus na huimhreacha 20, 30 srl. (m.s. fiche, tríocha). Féadann an t‑ainmneach uatha críochnú ar: consain chaola ‑id, ‑in(n), ‑ir (níos annamha ‑ig, ‑il); guta.

Is í saintréith an cúigiú díochlaonadh ná an ginideach uatha agus consan leathan aige. Tá sé de nós ag an tabharthach uatha bheith caol.

Is tréaniolraí iad de ghnáth iolraí an chúigiú dhíochlaonta, seachas correisceacht nó dhó.

Is ionann foirmeacha an ghairmigh, idir uatha agus iolra, agus an t‑ainmneach.

Níl ann ach líon beag[1] ainmfhocal sa chúigiú díochlaonadh.

Is é an gnáthriail é don chúigiú díochlaonadh ná go gcríochnaíonn an ginideach uatha ar chonsan leathan. Is féidir fréamh chonsain chaoil a leathnú, go minic le hiarmhír ‑ach; nó le hiarmhír ‑(a)d‑(a)n(n) d'fhréamh ghuta.

Tabharthach

cuir in eagar

Cruthaítear tabharthach uatha an chúigiú dhíochlaonta ón nginideach uatha agus é chaolaithe. Toisc go bhfuil consain chaola ag formhór na fréamchacha, áfach, is deacair é, an fhoirm a aithint.

Is é an sampla is suntasaí ná Éire:

Samplaí eile a chloistear go coitianta:

Tá beagán ainmfhocal ann sa chúigiú dhíochlaonadh a chríochaíónn ar ‑in(n), dárb ionann a n-ainmneach uatha agus an buntabharthach uatha.

Lagiolraí

cuir in eagar

Is í saintréith lagiolra ná gurb ionann an ginideach iolra agus an ainmneach uatha. D'fhéadfaí a rá nach bhfuil a leithéid sa chúigiú díochlaonadh.

Tréaniolraí

cuir in eagar

Is í saintréith tréaniolra ná gurb ionann an ginideach iolra agus an ainmneach iolra.

Cruthaítear iolraí an chúigiú díochlaonadh go rialta le foirm an ghinidigh uatha + a.

  • -ach + a:
  • -n + a:


Tá líon beag ainmfhocal ann a bhfuil ginideach uatha ar chonsan leathan acu, agus tréaniolra acu a chruthaítear leis an bhfoirm úd caolaithe (le coimriú más gá) + ‑eacha


Tá líon beag ainmfhocal ann a bhfuil tréaniolraí acu, a chruthaítear leis an nginideach uatha (caolaithe más gá) + (i)‑í

  • díle , díleann, dílí
  • Nollaig, Nollag, Nollaigí
  • Na huimhreacha:


Feictear thíos sampla gan altanna don fhocal cathair.

cathair Uatha Iolra
Ainmneach cathair cathracha
Gairmeach a chathair a cathracha
Gineadach cathrach cathracha
Tabharthach cathair cathracha

Neamhiolraí

cuir in eagar

Chuimsítear sa chúigiú dhíochlaonadh, iolraí atá "scoth‑lag", áit gurb ionann an ginideach iolra agus an ginideach uatha.

  • cara, gs. -d, tu. -id, ai. cairde, gi. -d (also strong)
  • caora, gs. -ch, tu. -igh, ai. -igh, gi. -ch
  • comharsa, gs. -n, tu. -in, ai. -na, gi. -n
  • dearca, gs. -n, tu. -in, ai. -in, gi. -n
  • eo, gs. iach, tu. iaich, ai. iaich, gi. iach (lit.)
  • faocha, gs. -n, tu. -in, ai. -in, gi. -n
  • lacha, gs. -n, tu. -in, ai. -in, gi. -n
  • pearsa, gs. -n, tu. -in, ai. -na, gi. -n

Neamhiolraí eile:

  • bráthair, gu. bráthar, ai. bráithre, gi. bráithre
  • ionga, iongan, ingne, ingne
  • talamh, talún, tailte, tailte

Ainmfhocail fhirinscneacha

cuir in eagar

De ghnáth, is baininscneach iad ainmfhocail an chúigiú dhíochlaonta.

Is iad a leanas na hainmfhocail fhirinscneacha:

Ainmfhocail ildíochlaonacha

cuir in eagar
  • Le haghaidh focail an chúigiú dhíochlaonadh a chríochnaíonn ar ghuta, féach an liosta in aguisín 4.

Teimpléid Vicífhoclóra

cuir in eagar
  1. Ag 18 Deireadh Fómhair 2023, níl ach 196 iontráil sa Wiktionary Category, agus cuid dóibh siúd ina leagain mhalartacha nó comhfhocail
  2. Keep your friends close, but your enemies closer

Naisc sheachtracha

cuir in eagar

Féach freisin

cuir in eagar